Niewiele jest w kulturze polskiej dzieł pozwalających objąć wyobraźnią – wraz z podążającymi za nią emocjami – całą tę część historii Polski, w której tkwią korzenia naszej współczesności: od tragedii drugiej wojny światowej i ustanowienia pojałtańskiego porządku w Europie, po transformację ustrojową i uwyraźnienie jej skutków społecznych w latach 90. ubiegłego wieku. Trzeba by może obejrzeć kilka filmów Andrzeja Wajdy, przeczytać kilka książek Jerzego Andrzejewskiego lub Wiesława Myśliwskiego, a i tak pozostanie wrażenie pewnego niedosytu…
I oto nagle pojawia się niewielki poemat, a raczej cykl miniatur lirycznych zbudowany na jednolitej narracyjnej osnowie, zatytułowany Rajskie (choć mógłby nazywać się „piekielne”, „hadesowe”, bo bohaterka wyszła z krainy umarłych i ostatecznie sama zdecydowała się do niej wrócić). Miał to być „zapis pojedynczego, trudnego, wręcz tragicznego losu kobiety”, ale niezwykły talent Marka Kusiby, poety i jednocześnie reportera, uczynił tę opowieść uniwersalnym zapisem polskiego losu.
Nakłada się ów zapis na powojenną zmianę granic – zaczyna się na południowym wschodzie Polski, a kończy na jej północnym krańcu. Oddaje skalę przemian społecznych – zaczyna się na głębokiej prowincji, a kończy w wielkim mieście. Opowiada też o największym historycznym paradoksie tamtego czasu: oto stworzona w Polsce przez komunizm i określana jako awangarda dziejów „wielkoprzemysłowa klasa robotnicza” doprowadziła do unicestwienia systemu, który ją stworzył.
Ale jednocześnie jest to przecież ciągle przejmująca opowieść rodzinna, w tej książce obudowana komentarzami – odautorskimi ii literaturoznawczymi.
Bogusław Wróblewski
redaktor naczelny „Akcentu”
ISBN 978-83-7730-705-2 Wydawnictwo Avalon
ISBN 978-1-927490-35-8 Polski Fundusz Wydawniczy w Kanadzie, format B5, oprawa miękka ze skrzydełkami, s. 112, wyd. I, Kraków-Toronto 2025
Podmiot odpowiedzialny za bezpieczeństwo produktu: Wydawnictwo Avalon, ul. Żmujdzka 6 B, 31-426 Kraków (PL), adres e-mail: redakcja@wydawnictwoavalon.pl