Czy w okresie średniowiecza kobiety miały niewielkie prawa w świecie, w którym rządzili mężczyźni? Tego typu opinie wpisują się w ogólny schemat myślenia o średniowieczu. Celem książki jest weryfikacja podobnych sądów poprzez zaprezentowanie, w jakim stopniu w świetle obowiązującego prawa na ziemiach polskich w średniowieczu powszechne było przejmowanie rządów przez księżne – wdowy po panujących władcach piastowskich w stosunku do ich małoletnich synów. Zamiarem Autorki było przedstawienie dwunastu sylwetek księżnych piastowskich oraz przeprowadzenie analizy zakresu sprawowanej przez nie władzy jako opiekunek małoletnich następców tronu i zarządczyń księstw. W pracy jako księżne regentki zaprezentowane zostały: Helena, żona Kazimierza Sprawiedliwego; jej synowa Grzymisława, żona Leszka Białego; Jadwiga, żona Władysława Odonica; Anna, żona Henryka Pobożnego, Wiola, żona Kazimierza opolskiego; Perejasława, wdowa po Siemowicie mazowieckim; Eufrozyna , wdowa po Kazimierzu kujawskim czy Salomea, wdowa po Siemomyśle inowrocławskim, a także sprawująca regencję już w okresie jednoczenia ziem polskich przez Władysława Łokietka jego bratowa Anastazja, wdowa po Siemowicie dobrzyńskim. Dla pełniejszego ukazania problematyki rządów regencyjnych czyli opiekuńczych matek małoletnich władców na ziemiach polskich zasygnalizowano także rządy księżnych pomorskich za względu na piastowski rodowód Anastazji, córki Mieszka III Starego, a matki Bogusława II i Kazimierza II, po których śmierci władzę wykonywały ich żony; Mirosława orz Ingarda. Wymienionym księżnym poświęcono osobne rozdziały lub podrozdziały książki, ale nie są to jedyne postaci kobiet wykonujących władzę, przytoczone w publikacji.
Spis treści:
Wykaz skrótów
Wstęp
Rozdział I
„Ponad płeć niewieścią bardzo roztropna” — Helena, księżna krakowska,
sandomierska i mazowiecka (ok. 1141–ok. 1206 r.)
- Dom rodzinny
- Czas małżeństwa — radości i troski
- Księżna-regentka. Konflikt z małopolskim możnowładztwem
- Między szwagrem a krakowskimi możnymi. Sandomierskie rządy. Relacje
z otoczeniem
- Ostatnie lata życia Heleny
Rozdział II
Rządy opiekuńcze księżnych pomorskich
- Anastazja, córka Mieszka III Starego — „najjaśniejsza księżna Pomorza” (ok.
1164–ok. 1240 r.)
- Ingarda — „księżna Pomorza” (ok. 1195–1228/1235 r.)
- Mirosława „księżna Pomorzan” (1190/1195–ok. 1237 r.)
Rozdział III
„Najdostojniejsza księżna” krakowsko-sandomierska Grzymisława (ok. 1189–
1258 r.)
- Pochodzenie księżnej
- Żona i matka. Potomstwo księżnej Grzymisławy
- W obronie władzy syna (1227–1239). „Zaplecze” polityczne księżnej
- Czas przekazania władzy. Relacje Grzymisławy z jej synową — Kingą
węgierską
- W cieniu syna?
Rozdział IV
Jadwiga „dostojna księżna Wielkopolski” (ur. przed 1200–zm. 1249 r.)
- Pochodzenie księżnej: księżniczka pomorska, czeska czy węgierska?
- Żona i matka
- Współwystawca dokumentów synów i ich prawna opiekunka
Rozdział V
Anna Przemyślidka „z Bożej łaski księżna Śląska i Wielkopolski” (1201/1204–
1265 r.)
- Pochodzenie Anny
- Matka książąt, biskupów i opatek
- Śladami teściowej?
- Działalność charytatywna i fundacyjna księżnej Anny
- Po objęciu rządów przez Henryka Pobożnego
- Rządy opiekuńcze Anny. Wspieranie synów
Rozdział VI
Wiola Bułgarka „z Bożego miłosierdzia księżna opolska, wdowa po księciu
Kazimierzu” (ok. 1204–1251 r.)
- Kontrowersyjne pochodzenie księżnej i zagadkowe okoliczności poznania się
książęcej pary
- Regentka
- Usamodzielnianie się synów. Aktywność publiczna księżnej Wioli
Rozdział VII
Perejasława halicka „z Bożej łaski księżna Mazowsza” (ur. po 1217 — zm.
1283 r.)
- U boku męża Siemowita I
- Wydarzenia roku 1262 i jego następstwa dla księżnej
- Regencja Perejasławy
- W cieniu synów?
Rozdział VIII
Eufrozyna, „księżna Kujaw, Łęczycy i Sieradza” (ur. 1228/30–1292/4 r.)
- Ze Śląska na Kujawy
- Wobec wielkiego sporu
- Regencja Eufrozyny
- Nieudane drugie małżeństwo i rozstanie
Rozdział IX
„Pani Salomea, dostojna księżna Kujaw” (ok. 1250–1312/1314 r.)
- Pochodzenie księżnej
- Dole i niedole księżnej w czasie małżeństwa z Siemomysłem
- Rządy opiekuńcze księżnej Salomei
- Pozycja Salomei w okresie samodzielnych rządów jej synów
Rozdział X
Anastazja, „z bożej łaski książę łęczycki i dobrzyński” (ok. 1277–1335 r.)
- Pochodzenie księżnej
- U boku męża, Siemowita dobrzyńskiego
- Charakter rządów opiekuńczych i współrządów Anastazji
Rozdział XI
Rządy opiekuńcze księżnych w XIII w. i na początku XIV w. — podsumowanie
Bibliografia
Duchesses regents of the Piasts (end of the 12th century — beginning of the
14th century) Maintaining power for their sons Summary
Wykaz tabel
Wykaz tablic genealogicznych
Podmiot odpowiedzialny za bezpieczeństwo produktu: Wydawnictwo Avalon, ul. Żmujdzka 6 B, 31-426 Kraków (PL), adres e-mail: redakcja@wydawnictwoavalon.pl