Żupy krakowskie w Wieliczce i Bochni od setek lat wzbudzają nie gasnący podziw i stanowią obiekt zainteresowania przyjezdnych z całego świata. Już od wieku XV kopalnie wielicka i bocheńska były sławione w poezji i prozie, a także opisywane w relacjach urzędowych w języku łacińskim. Marcin Starzyński w książce „O soli, najstarsze relacje o żupach krakowskich”, przekazuje polskiemu czytelnikowi zbiór owych poetyckich, prozatorskich i urzędniczych relacji przetłumaczonych na język polski, co pozwala zapoznać się z nimi czytelnikowi nie znającemu języka Cycerona. (…) Część źródłowa książki obejmująca XV-XVII wieczne relacje o krakowskich salinach poprzedzona została obszernym wstępem, w którym czytelnik może znaleźć wiele informacji o autorach wybranych tekstów, o tłumaczeniach, znajdziemy tu również bogatą bibliografię odnoszącą się do zamieszczonych źródeł. Przedstawione relacje autor dzieli na trzy kategorie – opisy urzędnicze, relacje prozatorskie i obrazy wyobraźni poetyckiej.
Książka Marcina Starzyńskiego stanowi bardzo ciekawy i potrzebny dzisiejszemu odbiorcy zbiór dawnych tekstów źródłowych poświęconych żupom krakowskim. Współczesny czytelnik może znaleźć w niej mnóstwo ciekawych informacji na temat tak popularnych, także dzisiaj, kopalń solnych w Wieliczce i Bochni. Autor zamieścił w niej częściowo przetłumaczone przez siebie, niedostępne do tej pory w języku polskim urzędowe i poetyckie relacje z salin krakowskich, częściowo sięgnął po przełożone już teksty, jednak ich dostępność w dawnych edycjach była ograniczona czy to ze względu na szczupłość nakładu, czy odległy czas wydania. Zebranie owych tłumaczeń w jednym zbiorze, opracowanie ich, opatrzenie komentarzem, dodanie informacji biograficznych o poszczególnych autorach, zamieszczenie bibliografii jest inicjatywą godną pochwały. Książka „O soli, najstarsze relacje o żupach krakowskich” stanowi zatem cenny zbiór materiałów nie tylko dla specjalistów, lecz także dla zwykłych czytelników pragnących poszerzyć swoją wiedzę na temat funkcjonowania krakowskich salin w latach świetności państwa polskiego.
(z recenzji dr hab. Marka Hermanna, prof. UJ)
Spis treści
Marcin Starzyński. O soli. Relacje o żupach krakowskich
(poetyckie, prozatorskie i urzędowe) . 7
I. Konrad Celtis. Przełożył Karol Mecherzyński . 29
Konrada Celtisa Protucjusza relacja z podróży do krainy soli
do Jana Terinusa . 31
II. Wawrzyniec Korwin. Przełożył Karol Mecherzyński . 35
Wawrzyńca Korwina ze Środy Śląskiej (Novoforensis) oda saficka
jedenastozgłoskowa, dwuczłonowa, czterostrofowa, peońska
o Polsce i jej stolicy Krakowie (fragment) . 37
III. Krótki i dokładny opis zarządu i stanu żup wielickich
i bocheńskich w roku Pańskim 1518. Przełożył Marcin Starzyński . 41
IV. Joachim Wadian. Przełożyła Anna Smaroń . 147
Trzy księgi o położeniu świata Pomponiusza Meli, Hiszpana,
bardzo dokładnie poprawione, wraz z komentarzami Joachima
Wadiana, Szwajcara (fragment) . 149
V. Jodok Willich. Przełożyła Anna Smaroń . 165
Uwagi o żupach krakowskich autorstwa Jodoka Willicha z Reszla . 167
VI. Adam Schroeter. Przełożył Feliks Piestrak . 187
Opis salin wielickich przez Adama Schroetera poetę uwieńczonego . 189
VII. Jan Achacy Kmita. Przełożył Marcin Starzyński . 225
Jana Achacego Kmity, zwyczajnego sługi Jego Królewskiej Mości,
symbole urzędników i urzędów bocheńskich . 227
VIII. Andrzej Kanon. Przełożył Marcin Starzyński . 243
Kopalnie soli . 245
ISBN 978-83-7730-708-3, format A5, oprawa twarda, s. 280, wyd. I, Kraków 2026
Podmiot odpowiedzialny za bezpieczeństwo produktu: Wydawnictwo Avalon, ul. Żmujdzka 6 B, 31-426 Kraków (PL), adres e-mail: redakcja@wydawnictwoavalon.pl