W tym roku przypada 500 rocznica wygaśnięcia w linii męskiej Piastów mazowieckich i włączenia Mazowsza do Korony. Dzielnica ta od XIV wieku było lennem Królestwa Polskiego. W XV wieku inkorporowano do Korony ziemie: gostynińską, rawską, sochaczewską i płocką, zaś ostatni etap inkorporacji nastąpił w 1526 r., po śmierci księcia Janusza III. O roli i znaczeniu książąt mazowieckich świadczą słowa kardynała Zbigniewa Oleśnickiego, wypowiedziane do króla Kazimierza Jagiellończyka, wysławiające ród Piastów. Zostały one zapisane w Rocznikach Jana Długosza, najwybitniejszego polskiego dziejopisa, który wielokrotnie podkreślał wspólność
krwi, języka i interesów Mazowsza i Polaków, zaś władców mazowieckich, pochodzących z rodu Piastów, chętnie widziałby na tronie polskim. 500 rocznica śmierci księcia Janusza III i inkorporacji lenna mazowieckiego do Korony jest okazją do przypomnienia dziedzictwa politycznego i kulturowego Mazowsza. Przekazana do rąk Czytelników książka, udostępnia wybrane publikacje prof. dr hab. Janusza Grabowskiego z dziejów politycznych Mazowsza, nauk pomocniczych historii i skarbowości. Mamy nadzieję, że prezentowane studia wydane z okazji 500 rocznicy inkorporacji Mazowsza do Korony, przybliżą nie tylko dorobek naukowy wybitnego znawcy tej problematyki, lecz również pobudzą do większego zainteresowania dziejami „naszej małej ojczyzny”.
SPIS TREŚCI
Wprowadzenie .9
Nota wydawnicza .15
Wykaz skrótów .19
DZIEJE POLITYCZNE MAZOWSZA (XIII–XVI WIEK) .21
Aspiracje polityczne Piastów z linii mazowieckiej do tronu w Polsce pod koniec XIII wieku .23
Między Polską, Luksemburgami, Litwą a zakonem krzyżackim. Uwagi nad zhołdowaniem Mazowsza przez Kazimierza Wielkiego .37
Między Polską a zakonem krzyżackim w Prusach. Mazowsze wobec pokoju kaliskiego z 1343 roku .56
Dokument starosty krzyżackiego, Jana z Narzymia – Hannusa von Wildenau z 6 X 1395 roku. Przyczynek do stosunków
mazowiecko-krzyżackich na przełomie XIV i XV wieku .74
Stanisław Grad ze Szreńska herbu Dołęga, wojewoda mazowiecki .90
Janusz I Starszy książę mazowiecki (1346–1429). Zarys sylwetki .106
Inkorporacja Mazowsza do Korony w dobie panowania Jagiellonów. Zarys problematyki .136
Anna Odrowążowa, ostatnia księżna mazowiecka .168
Ilustracje .190
GENEALOGIA, IKONOGRAFIA . 207
Annales seu cronicae Jana Długosza jako źródło do genealogii Piastów. Spojrzenie po latach .209
Wizerunki książąt i księżnych mazowieckich. Przyczynek do ikonografii Piastów .230
Mariaże mazowiecko-litewskie w XIII–XIV wieku. Przyczynek do chrystianizacji Litwy .251
Małżeństwa niedynastyczne Piastów mazowieckich w XIV–XV wieku .266
Warszawskie pochówki książąt mazowieckich .293
Małżeństwa Konrada III Rudego. Ze studiów nad genealogią Piastów mazowieckich .306
Ilustracje .321
DYPLOMATYKA, SFRAGISTYKA, SKARBOWOŚĆ .339
Intelektualiści w kancelarii książęcej na Mazowszu w XIV i pierwszej połowie XV wieku .341
Dokumenty i kancelaria biskupa płockiego Klemensa Pierzchały w latach 1333–1357 .364
Elita umysłowa w kancelarii i na dworze książąt mazowieckich w okresie późnego średniowiecza (druga połowa XV wieku – 1526) .395
Piotr z Chodkowa, kanclerz książęcy, biskup płocki. Przyczynek do roli uczonych na Mazowszu w późnym średniowieczu .425
Świętosław z Wojcieszyna, autor polskiego przekładu statutów koronnych. Przyczynek do roli uczonych w średniowiecznej Polsce .438
Kancelarie książęce na Mazowszu (do 1526 r.) .446
Tytulatura mazowiecka i ruska na dokumentach królewskich
Piastów i Jagiellonów (XIV–XVI w.) .507
Wojciech Popielski herbu Nałęcz, ostatni podkanclerzy Księstwa Mazowieckiego .526
Zbiory sfragistyczne Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie .535
Skarbiec Janusza II księcia mazowieckiego (1455–1495). Studia nad inwentarzem skarbca i edycja łacińsko-polska .587
Ilustracje .636
Tablice genealogiczne .651
Indeks osób .661
ISBN 978-83-7730-749-6, format B5, oprawa twarda, s. 686, wyd. I Warszawa-Kraków 2026
Koedycja z Archiwum Głównym Akt Dawnych
Podmiot odpowiedzialny za bezpieczeństwo produktu: Wydawnictwo Avalon, ul. Żmujdzka 6 B, 31-426 Kraków (PL), adres e-mail: redakcja@wydawnictwoavalon.pl